ana resim

Josef Koudelka

16 Ocak - 13 Nisan 2008

Bu sergi, Josef Koudelka’nın, fotoğraflarının çarpıcı estetiğinden dolayı nadiren fark edebildiğimiz bir yönünü gözler önüne serdi. Bugün dünya çapında bir üne sahip olan bu dünya gezgini, zamanla sanatına bağlı bir fotoğrafçı olduğunu ortaya koymuştur. Bilinçli bir mesaj iletmek adına ya da bilinçaltından gelen bir dürtüyle harekete geçmiş de olsa, Koudelka’nın temel konusu her zaman anayurdu olmuştur.

Koudelka’nın işlerinin farklı evreleri ve konu dağılımı, bu retrospektifte mercek altına alındı. Serginin ilk bölümü, sanatçının 1950’lerin sonuna ve 1960’ların başına ait, nadir, özgün fotoğraf baskıları oluşturdu. Bunları 1960’lardan iki koşut başlık izler: Koudelka’nın en önemli dizisi olan ve farklı bir etnik toplulukla karşılaşmasını konu edinen büyüleyici Çingeneler dizisi ve saygın Çek tiyatroları için gerçekleştirdiği, karmaşık yapıları da içine alan fotoğraf çalışmaları. Koudelka, Prag’da, tiyatro yönetmeni Otomar Krejca ve Jan Grossman’ın yanı sıra, romancı ve oyun yazarı Josef Topol ve Václav Havel gibi, totaliter devletin ideolojik baskısının süregeldiği bir dönemde Çek kültürünün devamlılığını sağlamayı başarabilen, sanat dünyasının önde gelen isimleri ile de tanışmıştır.

Koudelka’nın 1968 Ağustosu’nda Prag’da gerçekleştirdiği İşgal dizisi, işlerinin önemli bir bölümünü oluşturur. Bu çalışmadan kısa bir süre sonra, 1970 yılında ülkesine veda eden Koudelka, köklerinden koparılma duygusunu Sürgünler adını verdiği fotoğraf dizisinde ifade bulmuştur. İşgal ve Sürgünler dizileri, Çekoslovakya’da yaşananlar ile bunların sebep ve sonuçlarını bir bütün olarak algılamamıza yardımcı olur. Sanatçının eserleri gitgide artan bir sıklık ve güçle, hem -kamusal anlamda- siyaset, hem de çağdaş dünyanın sorunsal gerçekliği içinde kendine özgü konuları arama ve bulma çabası şekline dönüşmüştür.

Ülkesinden ayrıldıktan kısa bir süre sonra Magnum ile çalışmaya başlayan Koudelka, 1974 yılında bu uluslararası fotoğraf ajansının tek Çek asıllı üyesi olmuştur.

Koudelka Çekoslovakya’ya ilk kez döndüğünde, Bohemya’nın Ore Dağları’nda 1990 ile 1994 arasında meydana gelen doğa katliamını fotoğraflamıştır. The Black Triangle (Siyah Üçgen) başlığıyla sergilenen ve yayınlanan bu fotoğraflar, sanatçının kuzey Fransa’da insanlar tarafından zarar gören bir başka bölgede panoramik fotoğraf makinesi ile çektiği bir dizi fotoğrafla yakından ilintilidir. Bu fotoğrafların tümü, Koudelka’nın Kaos adlı geniş çaplı projesinin bir parçası haline gelmiştir. Kaos projesi, serginin son bölümünde yer almaktadır. Bugünün yıkıma uğramış coğrafyasında sanatçı, “trajik, vahşi bir güzellik” bulmuştur ki bu da Koudelka’nın yaşamı boyunca sürdürdüğü bir temel konu arayışı olarak nitelendirilebilir.

Biyografi

1938

10 Ocak’ta, Moravya’da (Çekoslovakya) dünyaya gelir.

yak. 1952

Babasının fırıncı bir arkadaşı, onu fotoğrafla tanıştırır; böylece, bakalit bir fotoğraf makinesi kullanarak ailesinin ve arkadaşlarının fotoğraflarını çeker.

1956-1961

Prag Teknik Üniversitesi’nde mühendislik öğrenimi görür.
Eski bir Rolleiflex satın alır.
Fotoğraf sanatçısı ve eleştirmen Jirí Jenícek’le tanışır; Jenícek onu 1961’de, Prag’daki Semafor Tiyatrosu’nda ilk sergisini açmaya teşvik eder.

1961

Semafor Tiyatrosu’ndaki serginin açılışında, Anna Fárová’yla tanışır; Çekoslovakya fotoğraf sanatında önemli bir kişi olan Fárová ile Koudelka arkadaş olurlar, işbirliği içine girerler. Bir folklor dansçıları ve çalgıcıları grubunda çalgıcı olarak ilk kez yurtdışına çıkar, İtalya’ya gider.
Çekoslovakya’da Çingenelerin fotoğraflarını çekmeye başlar.
Serbest fotoğrafçı olarak Divadlo (Tiyatro) dergisinde fotoğrafları yayımlanır.

1961-1967

Prag ve Bratislava’da uçak mühendisi olarak çalışır.

1963

Markéta Luskacová’yla tanışır; Luskacová, Çekoslovakya’da Çingenelerin fotoğraflarını çekmeye başlayan bir toplum bilim öğrencisidir.

1965

Divadlo Za Branou’nun (Kapının Ardındaki Tiyatro) yöneticisi Otomar Krejca’nın daveti üzerine, bu tiyatrodaki gösterilerin fotoğraflarını çekmeye başlar.
Çekoslovak Sanatçılar Birliği’ne üye olur.

1967

Tüm vaktini fotoğrafçılığa ayırmak için mühendislik görevinden ayrılır.
Çekoslovak Sanatçılar Birliği’nin her yıl verdiği ödül, bu yıl “çektiği tiyatro fotoğraflarındaki yenilikçi nitelik”ten ötürü ona verilir.
Çingene fotoğraflarını ilk kez Prag’daki Divadlo Za Branou’da açtığı Cikáni—1961-1966 adlı sergisiyle seyirciye ulaştırır (Cikáni, Çekçe’de “Çingeneler” anlamına gelir).

1968

Çingenelerin fotoğraflarını çekmek için, Çingene uzmanı Milena Hübschmannová’yla birlikte Romanya’ya gider.
Varşova Paktı ordularının Prag’ı işgalinden bir gün önce, Prag’a döner.
Nerede olursa olsun, Çekoslovaklar ile Sovyetler arasındaki çatışmaların, ayrıca bu çalkantılı dönem boyunca sokaklardaki gündelik yaşamın fotoğraflarını çeker.

1969

Prag’daki 1968 olaylarına ilişkin fotoğrafları gizlice ülke dışına çıkarılır ve Amerika Birleşik Devletleri’ne ulaşır. Magnum, Koudelka’nın adını vermeden, fotoğrafların dağıtımını üstlenir ve bu fotoğraflar önde gelen uluslararası haber dergilerinin birçoğunda yayınlanır. “Adı bilinmeyen bir Çek fotoğrafçısı”nın öyküsü, Yabancı Basın Kulübü’nün Robert Capa Altın Madalyası’yla ödüllendirilir. Elliott Erwitt, Magnum Photos’un yönetim kurulu başkanıyken, canlandırma tekniğinden yararlanarak bu fotoğraf karelerinden CBS News kanalı için kısa bir film hazırlar.
Prag’daki Divadlo Za Branou tiyatro topluluğu, Londra’daki Aldwych Tiyatrosu’na onlarla birlikte gitmesi ve tiyatronun fuayesinde tiyatro fotoğraflarından bazılarını sergilemesi için Koudelka’yı davet ederler. Sanatçının İngiltere’ye ilk gidişidir bu.

1970

Batı’daki Çingenelerin fotoğraflarını çekmek için, üç aylık çıkış vizesiyle Çekoslovakya’dan ayrılır. Vizenin geçerlilik süresi sona erdikten sonra, geri dönmez. Yurtsuz birisi haline gelir. İngiltere sanatçıya sığınma hakkı tanır ve Koudelka 1979’a kadar burada oturur.
Seyahat etmeye ve Çingenelerin, şenlikleriyle dini bayramlarını ve çeşitli Avrupa ülkelerindeki gündelik yaşamın fotoğraflarını çekmeye başlar.

1971

Elliott Erwitt, Koudelka’ya Magnum Photos’un fotoğrafçılar kooperatifine katılmasını önerir. Koudelka, kooperatifin aday üyesi olur.
Henri Cartier-Bresson, Robert Delpire ve Romeo Martinez’le tanışır, yakın dost olur.

1974

Magnum Photos’un tam üyesi olur.

1975

John Szarkowski’nin düzenlediği tek kişilik Josef Koudelka sergisi, New York’taki Modern Sanat Müzesi’nde sergilenmeye başlar.
Robert Delpire, Gitans: La fin du voyage’ı (Çingeneler: Yolculuğun Sonu) Paris’te yayımlar. Aperture, aynı kitabı Gypsies (Çingeneler) başlığıyla Amerika’da basar.

1978

Paris’teki Gens d’Images, Gitans: La fin du voyage adlı kitabından dolayı sanatçıya Nadar Ödülü’nü verir.

1980-87

İngiltere’den ayrılıp, Fransa’ya yerleşir. Hâlâ yurtsuz olan sanatçı, Avrupa’da seyahat etmeyi sürdürür.

1984

Tasarımını Robert Delpire’nin yaptığı ve İngiltere’deki Güzel Sanatlar Kurulu’nun düzenlediği ilk büyük sergisi, Londra’daki Hayward Galerisi’nde seyirciyle buluşur. Sergiyle birlikte, Paris’teki Ulusal Fotoğraf Merkezi, “Photo Poche” (“Cep Foto”) koleksiyonu kapsamında Josef Koudelka’yı İngilizce ve Fransızca olarak yayınlar.
Adını açıklamadan geçirdiği on altı yılın ardından babasının ölümünden sonra, Koudelka’nın Varşova Paktı ordularının Prag’ı işgaline ilişkin fotoğrafları ilk kez kendi adıyla yayınlanır. Bu tarihten önce, sanatçı, hâlâ Çekoslovakya’da yaşayan ailesini olası herhangi bir misillemeden korumak istemiştir.

1986

Mission Photographique de la DATAR’ın daveti üzerine, Fransa’daki şehir ve köy manzaralarını belgelemeyi amaçlayan ulusal bir projenin parçası olarak, 1987 yılı boyunca fotoğraflar çeker. İlk kez, bu proje vesilesiyle, panoramik bir fotoğraf makinesiyle çalışmaya başlamıştır.

1987

Fransa uyruğuna geçer. Fransa’nın Kültür ve İletişim Bakanlığı, sanatçıya Ulusal Fotoğraf Büyük Ödülü’nü verir.

1988

Robert Delpire’in düzenlediği iki kapsamlı sergi, Paris’teki Ulusal Fotoğraf Merkezi’nde, gene Paris’teki Palais de Tokyo’da ve New York’taki Uluslararası Fotoğraf Merkezi’nde seyirciyle buluşur. Bu iki sergi, Amerika Birleşik Devletleri’nin ve Avrupa’nın çeşitli şehirlerinde sergilenir.
Paris’teki Ulusal Fotoğraf Merkezi, Exiles’i (Sürgünler) yayınlar; New York merkezli Aperture ile Londra merkezli Thames & Hudson yayınevleri, kitabı Exiles (Sürgünler) başlığıyla İngilizce olarak yayınlarlar. Bu kitap, 1988’de, Maine Fotoğraf Atölyeleri (Rockport) tarafından verilen Yılın Fotoğraf Kitabı ödülünü; keza, 1989’da, Uluslararası Fotoğraf Merkezi’nin 1988 yılında yayınlanmış Olağandışı Fotoğraf Kitabı’na verdiği Yayın Ödülü’nü alır.
Mission Photographique Transmanche için, Fransa’nın kuzeyinde, panoramik bir fotoğraf makinesiyle fotoğraflar çekmeye başlar (Mission Photographique Transmanche, Manş Tüneli’nin yapımının bölgede neden olduğu değişiklikleri kayda geçirme amacını güden bir projedir).

1989

Batı Almanya’daki Leverkusen şehrinin ve Agfa-Gevaert AG’nin verdiği Hugo Erfurth Ödülü’nü alır.
Çekoslovakya’ya dönmesi olanaksızdır, ama Fransız pasaportu taşıyan birisi olarak, sekiz Fransız fotoğrafçısıyla birlikte Sovyetler Birliği’ne davet edilir. Moskova’da fotoğraflar çeker.
Mission Photographique Transmanche için yaptığı çalışmalar, ilk panoramik fotoğraflar kitabının yayınlanmasıyla doruk noktasına ulaşır: Josef Koudelka, Mission Photographique Transmanche serisinde, Cahier No 6. Çingene asıllı yazar Mateo Maximoff tarafından sanatçıya Prix Romanès ödülü verilir.

1990

Ülkesinden ayrılıp sürgünde geçirdiği yirmi yılın ardından Prag’ı ziyaret eder. Doğu Avrupa’da fotoğraflar çekmeye başlar.
Anna Fárová, Prag’daki bir Koudelka sergisinin küratörlüğünü üstlenir. Varşova Paktı ordularının şehri işgaline (1968) ilişkin fotoğrafları, ilk kez Çekoslovakya’da sergilenip yayımlanır.
Avrupa’nın doğası en çok tahrip olmuş kesimlerinden birinin, kuzey Bohemya’daki Ore Dağları eteklerindeki alçak tepelerin fotoğraflarını çekmeye başlar; burası, “Kara Üçgen” olarak bilinen ve Güney Almanya ile Polonya’yı da içine alan çok geniş bir bölgenin Batı kesimini oluşturur.

1991

Henri Cartier-Bresson Ödülü’nü alır (Ulusal Fotoğraf Merkezi ve American Express, Paris).
Panoramik bir fotoğraf makinesiyle, savaşın yerle bir ettiği Beyrut’un şehir merkezinin fotoğraflarını çeker.

1992

Erna ve Victor Hasselblad Vakfı Fotoğraf Ödülü’nü alır.
Fransız Kültür Bakanlığı’nca Sanat ve Edebiyat Şövalyesi Nişanı’na layık görülür.

1994

“Kara Üçgen” bölgesindeki dört yıllık çalışmanın ardından, panoramik fotoğraflardan oluşan “Cerny trojúhelník - Podkrusnohorí: Fotografie 1990-1994” (Kara Üçgen: Ore Dağları Eteklerindeki Alçak Tepeler) sergi ve kitabını tasarlayıp gerçekleştirir; kitap, Prag’daki Vesmír Yayınevi tarafından yayımlanmıştır.
Theo Angelopoulos’un yönettiği Ulysses’in Bakışı’nın yapımcısının daveti üzerine, Koudelka, kişisel bakış açısıyla, filmin çekildiği Balkan ülkelerinin fotoğraflarını çekmek üzere film ekibine eşlik eder. Bu fotoğraflar, “Periplanissis: Ulysses’in Bakışı’nın İzi Sıra” başlığıyla sergilenip yayınlanmıştır.

1996-97

Bağımsız Saksonya Eyaleti Kültür Vakfı’nın ve Siemens Kültür Programı’nın daveti üzerine, “Aufriss: Künstlerische Positionen zur Industrielandschaft in der Mitte Europas” projesine katılır. Koudelka ve öteki sekiz sanatçıdan, Saksonya, Polonya ve Çek Cumhuriyeti’ni içine alan bölgeye olan tepkilerini fotoğraflarıyla dile getirmeleri istenmiştir; doğası, sorumsuz sanayi sömürüsü ve vahşice yürütülen açık ocak yöntemiyle maden çıkarma yüzünden mahvolmuş bir bölgedir burası.

1997-98

Cardiff’teki Ffotogallery, Cardiff Körfezi Güzel Sanatlar Kurulu adına, sanatçıyı Güney Galler’de bir dizi panoramik fotoğraf çekmekle görevlendirir. Bu projenin doruk noktası, “Reconnaissance: Wales” (Keşif: Galler) kitabı ve sergisidir; buna, Galler’de, başka çalışmalarını bir araya getirerek açtığı öteki sergiler eşlik eder.

1998

“Fotoğraf sanatına olan sürekli, önemli katkısı” nedeniyle, İngiltere’nin Bath şehrindeki Kraliyet Fotoğraf Birliği’nce Yüzüncü Yıldönümü Madalyası’yla ödüllendirilir.

2001

Kireç ve dolomit üreticisi Lhoist Şirketi için bir dizi panoramik fotoğraf çalışmasını tamamlar. Bu fotoğraflar, Koudelka’nın kireçtaşı madenciliğinin sonucu olarak doğal manzaradaki değişikliklere ilişkin bakışını yansıtır. Bu çalışma, Lime Stone (Kireçtaşı) başlığıyla kitap olarak yayınlanmıştır.

2002

Fransız Kültür Bakanlığı’nca Sanat ve Edebiyat Üstün Hizmet Nişanı verilir. .
Koudelka’nın tasarımı ve düzenlemesiyle, Prag Ulusal Galerisi’nde önemli bir retrospektif sergi seyirciyle buluşur.
Çek Cumhurbaşkanı Václav Havel, sanatçıya Çek Cumhuriyeti Liyakat Madalyası’nı verir.

2003

Roma’daki bir fotoğraf projesini tamamlar. Proje, “Teatro del Tempo” (“Zaman Tiyatrosu”) sergisiyle sonuçlanır ve aynı başlıkla kitap olarak da yayınlanır. Atina’daki Olimpiyat Oyunları’yla aynı dönemde düzenlenecek olan bir sergi için Yunanistan’daki arkeolojik ören yerlerinin fotoğraflarını çeker.

2004

New York’taki Uluslararası Fotoğraf Merkezi, “fotoğraftaki seçkin başarı”sından ötürü sanatçıya Cornell Capa Sonsuzluk Ödülü’nü verir.

Paylaş

 

sergi resim
sergi resim
sergi resim
sergi resim

Sergi Kataloğu

art shop

Josef Koudelka

İncele