Osman Hamdi Bey

Osman Hamdi Bey’in ardında bıraktığı miras, ölümünden 100 yıl sonra bile şu ya da bu biçimde sanatçıların, bilim insanlarının eserlerinde, kurumlarımızda, müzeciliğimizde yaşamaya devam ediyor. O her zaman gündemin ön sıralarına oturmayı, dikkati çekmeyi, sesini duyurmayı, hararetli tartışmaların konusu olmayı başarıyor. Osman Hamdi Bey’e ayrılan bu özel bölüm, koleksiyonda yer alan yapıtlarıyla, Onun tutkunu olduğu resim sanatıyla ilişkisinin farklı yönlerini sergileyen örnekler sunarken bu çok yönlü kişiliği bir kez daha selamlıyor.

Öncelikle bir kültür ve sanat adamı olarak tanımlanan Osman Hamdi Bey için resim sanatı, yaşamı boyunca daha fazla zaman ayırıp ilerletmek istediği bir tutku olmuştur. Paris’te aldığı sanat eğitiminin ardından çoğunlukla Avrupa başkentlerinde düzenlenen başlıca sergilere resim gönderen Osman Hamdi Bey’in eserlerinde, Oryantalizm başta olmak üzere özellikle Paris sanat çevrelerinde egemen olan beğeni ve eğilimler yansımıştır.

Sanatçı anıtsal boyutlu figür çalışmalarıyla Türk Resmi’ne yeni bir soluk getirmiştir. Osman Hamdi’nin figürlü sahneleri, Jean-Leon Gérôme, Rudolf Ernst, Ludwig Deutsch gibi önde gelen batılı oryantalist ressamların eserleriyle üslupsal benzerlikler açısından dikkati çeker. Buna karşın Doğu’yu dışarıdan değil içeriden gözlemleyen Osman Hamdi Bey’in oryantalizmi yaklaşım olarak batılı ressamlardan ayrılır. Onun resimlerinde, kimi zaman oryantalist eserlerde anlatımın güçlü bir ögesi olarak ortaya çıkan şiddet, erotizm gibi unsurlara yer verilmez. Osmanlı giysileri içindeki figürler doğulu bir mekânda, doğulu nesnelerle çevrelenmiş olarak gösterilir. Sanatçı, ayrıntıların titizlikle işlendiği oryantalist tuvalleri için çoğu kez fotoğraflardan, kendi koleksiyonunda ya da Müze-i Hümayun koleksiyonlarında yer alan nesnelerden, 1873 Viyana Sergisi için bizzat hazırlanmasında görev aldığı Elbise-i Osmani’de yer alan giysilerden yararlanmıştır. Resimlerindeki erkek figürleri için çoğu zaman farklı giysiler içinde poz verdiği kendi fotoğraflarından yararlanmış, kimi zaman da oğlu ya da yeğeni gibi yakın çevresinden insanları model olarak kullanmıştır. Sanatçının eserleri arasında, oryantalist sahnelerin yanı sıra aile çevresinden kişilerin portreleri, özellikle Gebze ve Eskihisar’dan manzaralar da önemli bir yer tutar. Bu resimlerinde sıklıkla, tüm ayrıntıların incelikle işlendiği akademik üslubun yerine, empresyonizmi anıştıran daha serbest bir fırça tekniğine yer verildiğini görürüz.